Olaf er eit mannsnamn som går tilbake til det norrøne Ó-lafr. I dette toledda namnet tyder forleddet ‘forfader’ og etterleddet ‘arving, etterkommar’. Paret Olaf – Olav liknar på Alf – Alv på den måten at formene på [-f] er historisk-litterære, mens dei på -[v] har vorte brukte i i talemålet. Namnet har fleire variantar: Olaf, Olav.